Powstanie TMZW

 

 Geneza powstania

 

W roku 1910 na terenie miasta Wadowic zostalo założone „Towarzystwo Upiększania Miasta Wadowic i Okolicy” (TUMWiO).Wzorowane na Towarzystwie Upiększania Miasta Krakowa i Okolicy (1907), nawiązywało do licznych organizacji i stowarzyszeń powstających na przełomie XIX/XX w . w autonomicznej Galicji. Organizacje te (TG Sokół,POW Strzelec i inne) były formą narodowo-politycznej aktywnosci Polaków. TUMWiO tworzyła lokalna inteligencja i rzemiosło a prezesem Zarządu został przedsiębiorca Stanisław Kuzia z ul.Zatorskiej (obecnie ul.Wojska Polskiego 24), sekretarzem Antoni Drozdowski, skarbnikiem sędzia Stanisław Machalski a czlonkami zarządu m.in.Stanisław Kużniarowicz-sędzia i Władysław Kuzia- inżynier leśnik. Głównym celem i realnym osiagnięciem TUMWiO, była budowa w l.1910-16 Parku Miejskiego. Na pewno idea parku wraz z budynkiem "schroniska dla dzieci i młodzieży" jako miejsca rekreacji i wypoczynku wadowiczan, nawiązywała do krakowskiego parku dr Henryka Jordana (1889).Miasto zakupiło kilka hektarów gruntu na terenie zwanym Górnicą a budowa zmobilizowała prawie cały potencjał społeczny Wadowic.Przy pracach ziemnych(kopiec) wykorzystano jeńców włoskich a imponujący do dzisiaj drzewostan to zasługa W.Kuzi i A.Drozdowskiego.W 1914 powstał budynek dla dzieci i młodziezy - do niedawna Dom Harcerza. W latach międzywojennych nadal park był głównym celem działalności TUMWiO.Wybudowano trzecią, murowana altanę (1930) oraz fontannę, podwyższono kopiec i zainstalowano elektyczne oświetlenie(1934). W l.1935-38 prezesem TUMWiO był Zenon Kęcki a po nim, do lat powojennych, Czesław Panczakiewicz. Rok 1951 można uznac za koniec działalności TUMWiO. 


W l.1964-70 kilkakrotne próby reaktywowania działalnosci regionalnej podejmowały środowiska związane z tradycją grupy Czartak (K.Foryś,F.Suknarowski). Dopiero nowe pokolenie wadowiczan, zafascynowanych regionalizmem E.Zegadłowicza doprowadza do powstania stowarzyszenia.

Głównym organizatorem Towarzystwa Miłośników Ziemi Wadowickiej był Zbigniew Jurczak, inicjator i prezes KPT Beskidnicy(1969) oraz Adam Rudel .

Założyciele, pismem z dnia 10. 09.1971 roku zwrócili sie do ówczesnego Prezydium Wojewódzkiego w Krakowie, załaczajac statut Towarzystwa, z prośbą o zarejestrowanie. Urząd Spraw Wewnetrznych Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie decyzją nr USW. II. 900 /75/71 z dnia 9.XII.1971 roku, wpisał w rejestr stowarzyszeń i zwiazków pod numerem A-666 „Towarzystwo Miłośników Ziemi Wadowickiej” z siedziba w Wadowicach. Powstale Towarzystwo nawiązywalo do tradycji TUMWiO oraz bogatej przeszłosci historycznej i kulturalnej regionu.

Pierwszą siedzibą TMZW było mieszkanie Z.Jurczaka przy ul.Zatorskiej 7. W tym lokalu organizowali sie artyści z grupy plastyków Gumigutta, KPT Beskidnicy z kabaretami U Emila, Pion i sceną małych form, grupa literacka Nadskawie.Tu zaczęła się działalnośc wydawnicza TMZW.